(TN&MT) - Bao đời nay khu rừng dẻ ở thôn Phú Hải, xã Lộc Vĩnh, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế như “lá phổi” xanh che chắn, điều hòa khí hậu cho con dân trong làng. Cánh rừng này được xem như một báu vật, đẹp quý hiếm ở khu vực miền Trung nhưng tiếc thay hiện nay đang bị xẻ nham nhở, mất đi từng ngày...

Những cây gỗ gõ, bứa bị kẻ gian đốn hạ được đưa về trụ sở UBND xã Lộc Vĩnh xử lý.

Báu vật của làng biển

Từ trung tâm xã Lộc Vĩnh về khu rừng dẻ thôn Phú Hải mất khoảng 15 phút đi xe máy. Trước đây, khu rừng dẻ Phú Hải trải dài một màu xanh bạt ngàn nhìn đến sướng mắt. Lúc mưa gió giông bão, rừng dẻ là bức tường thành chống cát bay, cát nhảy, xói lở từ phía biển Cảnh Dương, Chân Mây lấn vào; mùa hè nóng nực, nó là “lá phổi xanh” điều tiết khí hậu mát mẻ cho dân làng.

Ông Trương Công Bằng, 76 tuổi, thôn Phú Hải tự hào, đi nhiều nơi nhưng hiếm ở đâu có rừng dẻ đẹp, dày kỳ tích như rừng dẻ Lộc Vĩnh. Ông cho biết, ông không rõ rừng dẻ có từ bao giờ nhưng thời ông còn mặt quần cụt, đi chân đất thường ngóng chờ quà sau mỗi dịp mẹ đi chợ về đã thấy rừng dẻ này xanh tươi, ken dày trải dài một màu xanh bát ngát ở một góc làng. Lũ trẻ như ông hồi ấy hiếu động thường vào rừng dẻ chơi trốn tìm là mất cả hàng giờ mới ra được. Như lời của người bố ông kể, ngày trước rừng dẻ được làng xây dựng một giao ước bất di bất dịch không cho ai đặt chân vào chặt phá, săn bắt thú hoang. Chỉ định lệ, 2-3 năm là mở cửa rừng khoảng 1 tuần lễ cho người dân vào vệ sinh khai thác lâm sản phụ; đến ngày lễ làng chỉ cho một tốp người lực lưỡng vào dùng lưới vây bắt thú để lấy động vật làm lễ cúng. Nếu ai vi phạm, vào rừng chặt cây hay săn thú thì sẽ bị phạt một con lợn, một tạ nếp để làng “tạ lỗi” với rừng... Quy định nghiêm ngặt như thế nên hồi đó chẳng thấy rừng dẻ này bị phá bị mất một cây. Con dân trong trong làng xem đó là một báu vật, gia sản của làng truyền tụng từ đời này sang đời khác để gìn giữ bảo vệ.

Nạn khai thác cát nở rộ biến rừng dẻ trở thành sa mạc bên chân biển Cảnh Dương-Chân Mây

Câu chuyện xưa của rừng dẻ Phú Hải, ông Bùi Ngọc Ga, người nhiều năm làm lãnh đạo đia phương đã cung cấp cho tôi nhiều thông tin thú vị. Ông Ga cho rằng, việc bảo vệ, giữ gìn rừng dẻ này được người dân đưa vào hương ước của làng từ thời vua Minh Mạng (1821-1840). Hồi đó, làng Phú Hải có tên gọi là phường Yên Xuân. Qua bao đời, rừng dẻ dù ít có giá trị về kinh tế nhưng chính là báu vật phòng chống thiên tai, gió bão. Trong hai cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước, chính khu rừng dẻ là điểm chở che, trú ẩn bộ đội. Kỷ niệm đáng nhớ chính là đoàn bộ đội C14 công binh trong thời kháng chiến chống Mỹ đã có nhiều trận đánh nhằm cắt chi viện của địch ra QL1A. Những năm chuẩn bị tấn công chiến dịch Mậu Than 1968, quân Mỹ đã thâm độc dùng chất độc hóa học hủy diệt rừng dẻ, phá nơi trú ẩn của quân, dân ta, nhưng không lâu sau đó nó trở lại xanh tươi...

Rừng dẻ bị đốt cháy dần.

Và cứ mất dần...

Mới đây, chúng tôi lại có dịp ghé thăm rừng dẻ Phú Hải. Thật không ngờ, không còn khu rừng dẻ với bóng dáng xanh mát ken dày như trước. Đập vào mắt tôi là những đám rừng loang lỗ, cháy trơ gốc đen xịt kéo dài nằm bên tuyến đường nhựa xuôi về Lăng Cô. Thay vào đó là những cây tràm bắt đầu đâm chồi non- giống cây lấy gỗ hiện nay có giá trị kinh tế. Anh cán bộ xã vừa dẫn tôi đi vừa tiếc rẻ, rừng dẻ Phú Hải cứ mất dần theo thời gian. Rừng mất không phải do thiên tai, biển cuốn mà chính sự hám lợi của  con người... lãnh đạo chính quyền ở đây đang đau đầu. Cán bộ này bức xúc: “Không ai hết, một số người sở tại tham lam lợi dụng mùa khô, thời điểm vắng người đã tỉa hạ rừng dẻ rồi phi tang. Lúc này một vài cây, lúc khác vài ba cây để dành đất để trồng cây tràm, keo. Những cây rừng đặc trưng được giữ gìn từ ông cha giờ bị mất dần khiến bất kỳ ai hiểu biết về giá trị của nó cũng phải đau lòng.

Theo cán bộ này thông tin rành rọt, trước đây khu rừng dẻ có hơn 246ha kéo từ Cửa Khe, giáp thị trấn Lăng Cô đến Hói Bại, xã Lộc Vĩnh; trong đó, ngoài cây dẻ nơi đây còn có nhiều phi lao, cây gỗ quý đan xen, như rỏi, kiền, bứa.... Năm  2001, qua rà soát, tiểu lượng dẻ khu rừng này chỉ còn khoảng 115ha; đồng thời tiến hành bàn giao cho cộng đồng thôn Phú Hải quản lý, theo quyết định của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế. Trong diện tích rừng dẻ, những năm gần đây đã giải phóng làm đường giao thông và chuyển giao cho 3 dự án xây dựng khu dựng khu du lịch sinh thái hơn 20ha. Đến thời điểm này, khu rừng dẻ này chỉ còn lại 69ha!?. Ngoài ra chưa kể hơn 10 ha nằm cạnh rừng dẻ như phi lao, rừng quý như gõ, kiền bị đốn hạ để chiếm đất!.

Cán bộ này bức xúc, không hiểu sao dù trong thời gian này khu rừng dẻ đã có chủ là cộng đồng thôn Phú Hải quản lý, có thành lập đội bảo vệ gồm 60 thành viên tuần tra kiểm soát, bảo vệ, nghiêm ngặt...nhưng hàng chục ha rừng dẻ đã không cánh mà bay theo thời gian. Rừng dẻ bị xẻ dần trách nhiệm thuộc về ai!.

Những cây tràm keo có giá trị về kinh tế thay vào rừng dẻ đang đâm chồi

Đặt vấn đề này với chính quyền địa phương, ông Nguyễn Xuân Bảo-Phó Chủ tịch UBND xã Lộc Vĩnh chỉ diễn giải liệt kê một số diện tích rừng dẻ đã chuyển giao cho các chương trình dự án xây dựng khu du lịch và những trường hợp vi phạm rừng dẻ bị chính quyền xử phạt hành chính... Còn nguyên nhân xa hơn để diện tích rừng dẻ, rừng phi lao, rừng cây gỗ khác mất dần là câu chuyện dài tế nhị với Phó Chủ tịch xã Nguyễn Xuân Bảo vì anh là cán bộ trẻ mới được giao việc.

Khi tôi rời khu rừng dẻ Phú Hải trở về, nhiều ý kiến ở địa phương đã tiếc nuối và mong muốn làm sao để cứu rừng dẻ Phú Hải. Không thể để phó thác cho những kẻ vì lợi ích cá nhân mà làm mất dần báu vật của làng như bao năm qua. Ban ngành chức năng huyện, tỉnh phải có giải pháp ứng xử, bảo vệ tốt rừng dẻ Phú Hải ngay từ bây giờ. Nếu muộn sẽ mất đi một báu vật, một thắng cảnh đẹp, quý hiếm vốn thiên nhiên ban tăng mà người xưa đã cất công chăm sóc giữ gìn nuôi dưỡng.

Bài & ảnh: Xuân Giang (Báo TNMT)